Lineke van Tricht
Directeur, onderzoeker en docent
Lineke begon haar loopbaan als docent en later afdelingsmanager op het vo. Inmiddels is zij sinds 18 jaar eigenaar van Bureau Talent. Een bureau dat onderwijs, begeleiding en lesmateriaal voor jongeren met kenmerken van begaafdheid in de leeftijd van 10 tot 18 jaar verzorgt.
Promotieonderzoek
Als promovenda doet Lineke aan de Radboud Universiteit onderzoek naar de motivatie van begaafde leerlingen (vo) uit gezinnen met een lage sociaal-economische status.
Hoe word ik een cultureel-sensitieve leraar? Zo heet de deelsessie die Lineke van Tricht – onderzoeker en eigenaar van Bureau Talent – geeft op de Conferentie begaafdheid van A tot Z op 25 maart. Tijdens de sessie zet Lineke deelnemers een andere bril op, zodat ze de volgende dag met een opener blik naar de leerlingen in hun klas kijken. ‘Dat is nodig, want veel begaafde leerlingen uit gezinnen met een lage sociaal-economische status of met een migratieachtergrond worden vaak niet als begaafd herkend.’
Waarom worden deze leerlingen vaak niet als begaafd herkend?
“Het is pijnlijk, maar dat heeft vooral te maken met onze vooroordelen. Die hebben we allemaal, of we nou willen of niet; het zit in de menselijke natuur. Iedereen heeft zijn eigen achtergrond en overtuigingen waarmee hij is opgegroeid, en die neem je mee in het onderwijs dat je geeft. De eerste stap naar cultureel sensitief onderwijs is dat je je hier als leraar bewust van bent en vervolgens met een meer open blik naar je leerlingen kijkt.”
Wat wil je deelnemers op 25 maart laten ervaren?
“Culturele sensitiviteit betekent dat je in staat bent om goed te werken met kinderen die een andere culturele achtergrond hebben dan jij zelf. En dat mag je in brede zin opvatten. Dus niet alleen met kinderen met een migratieachtergrond, maar ook kinderen uit gezinnen met een lage sociaal-economische status. Tijdens de workshop wil ik met deelnemers stilstaan bij hun eigen achtergrond en overtuigingen. Ook verdiepen zij zich in de achtergrond van andere deelnemers. Je komt dingen over je collega’s te weten die je nog niet wist. Dat maakt de workshop ook heel erg leuk!”
Hoe herken je vervolgens begaafde leerlingen?
“Als je door die andere bril kijkt denk je: ‘Hey, is het toch zo dat de achtergrond van dit kind meespeelt in hoe ik naar het kind kijk?’ Let vervolgens goed op welke leerlingen snel nieuwe leerstof begrijpen.
woensdag 25 maart – 13.00 tot 17.30 uur
Hotel Casa in Amsterdam
Voor alle onderwijsprofessionals in het primair en voortgezet onderwijs in Amsterdam is er woensdag 25 maart weer de jaarlijkse (gratis) conferentie over begaafdheid. ECHA-specialist Sabine Sypré verzorgt de Keynote en daarna kunnen deelnemers meedoen aan verschillende deelsessies. Waaronder de deelsessie door Lineke van Tricht.
Bij anderstalige leerlingen kun je ook non-verbale spelletjes zoals smartgames inzetten om begaafdheid te herkennen. Leerlingen die vlug patronen kunnen combineren en dit soort spellen snappen, hebben vaak een cognitief talent. Hetzelfde geldt voor leerlingen die pas kort in Nederland zijn en toch snel de taal oppakken. En hou daarbij in je achterhoofd dat de begaafde leerling juist ook die leerling kan zijn die heel uitdagend gedrag vertoont of juist enorm teruggetrokken is omdat hij of zij niet uitgedaagd wordt op school.’”
“Om je vermoedens te bevestigen kan je een deels non-verbale intelligentietest gebruiken. Deze variant focust meer op potentie en minder op prestatie. Het hebben van een grote woordenschat is bij de andere tests belangrijk om begaafdheid te herkennen. Dat krijgen kinderen met hoogopgeleide ouders – in tegenstelling tot kinderen van ouders met een lage sociaal-economische status – meestal meer mee in hun opvoeding. Daarom speelt de woordenschat in deze non-verbale tests niet mee. Dat maakt deze tests ‘eerlijker’.”
"De woordenschat speelt in non-verbale tests niet mee. Dat maakt deze tests ‘eerlijker'"
Jij gebruikt deze COVAT test (cognitieve vaardigheidstest) ook in je promotieonderzoek?
“Ja, op twee brede scholengemeenschappen van vmbo tot vwo hebben we leerlingen op deze manier getest. Onze aanname dat veel kinderen met kenmerken van begaafdheid niet worden herkend bleek te kloppen. De hoogst scorende kinderen uit deze test zitten niet alleen op het vwo, maar ook op de havo en het vmbo. Voor veel van deze leerlingen kwam dit als een verrassing. Doordat de begaafdheid bij hen niet eerder ontdekt is, heeft deze in veel gevallen ook nog niet tot bloei kunnen komen.”
Wat is een belangrijk misverstand over begaafdheid?
“Veel mensen denken dat begaafdheid een vast gegeven is. Maar het is niet zo van je bent het wel of je bent het niet. Begaafdheid is iets wat je verder kunt ontwikkelen. We vinden het normaal om sportbegaafdheid te zien. Als een kind een sportief talent heeft, wordt er een coach aan gekoppeld, zodat het talent tot bloei kan komen en het kind beter kan presteren. Zo is het ook met cognitief talent. Het is heel belangrijk dat deze kinderen worden gezien en vervolgens de juiste begeleiding krijgen.”
“Veel mensen denken dat begaafdheid een vast gegeven is, maar dat is niet zo. Begaafdheid is iets wat je verder kunt ontwikkelen"
Jouw onderzoek richt zich op de motivatie van de leerlingen uit gezinnen met een lage sociaal-economische status?
“We hebben een speciaal programma ontwikkeld om de motivatie van deze leerlingen te stimuleren. Er bestaat namelijk een groot verband tussen motivatie en prestatie. De motivatie bij kinderen uit gezinnen met een lagere sociaal-economische status blijkt anders te werken dan bij kinderen met hoogopgeleide ouders. Ze zijn meer bereid om hard te werken, maar vaak weten ze niet welke doelen binnen hun bereik liggen en hoe ze deze te bereiken. Ze missen rolmodellen en krijgen vaak eerder te maken met tegenslag; zoals financiële problemen, vooroordelen of discriminatie. Het is belangrijk dat ze zich hierdoor niet uit het veld laten slaan. Dat geldt ook voor pubers in het algemeen; velen denken dat succes een rechte lijn is.”
Wat maakt je gedreven om iets voor kinderen met kenmerken van begaafdheid te betekenen?
“Mijn eigen zoektocht was ook geen rechte lijn naar succes. Ik was lang bezig met uitzoeken waar mijn talent lag. Ik ben ervan overtuigd dat mensen gelukkiger worden als ze ervaren waar hun talenten liggen en de gelegenheid krijgen om die te ontwikkelen. Bovendien wil ik dat alle leerlingen met kenmerken van begaafdheid dezelfde kansen krijgen om zich te ontwikkelen, zodat ze een studie en loopbaan kunnen kiezen en doorlopen die bij hen past.”
Heb je tips voor leraren die meer cultureel sensitief willen worden?
“Les één op de lerarenopleiding is: sluit aan op de belevingswereld van alle leerlingen. Bekijk het lokaal en het lesmateriaal met die andere blik. Wat voor boeken staan in de kast? Welke afbeeldingen hangen aan de muur? Laten deze een divers beeld zien? Zorg ervoor dat ook de personages hierin divers worden afgebeeld. Gebruik dus niet altijd alleen de naam Maria, Gerrit of Pieter. Maar ook eens Stanley, Farida of Osama.”
“Op het VO kun je opletten dat je in de leerstof als voorbeelden van rolmodellen niet alleen voornamelijk voorbeelden van witte, oude mannen gebruikt. En dat bijvoorbeeld geschiedenislessen niet alleen vanuit westers perspectief zijn.”
Heb je nog een belangrijke tip?
“Dat volwassenen leerlingen serieus nemen in hun wensen, maar ook in hun angsten om het niet goed te doen. Ga ervan uit dat kinderen zich graag willen ontwikkelen. Luister naar leerlingen en vul niet voor hen in. Denk niet, oh jij bent begaafd dus… Geef ze vertrouwen door te zeggen; ik denk dat jij dit wél kan…”
Samengevat
Vijf tips om een cultureel sensitieve leraar te zijn
- Verdiep je in je eigen achtergrond en overtuigingen.
- Kijk onbevooroordeeld naar leerlingen uit je klas.
- Zet smart-games of een non-verbale intelligentietest in om begaafdheid te herkennen.
- Pas de leeromgeving aan zodat alle leerlingen zich hierin herkennen.
- Neem je leerlingen serieus, luister naar hen en ‘zie’ welke behoeften ze hebben.
