De eerste weken van het schooljaar heten de Gouden Weken. In deze weken werken scholen aan de groepsvorming. Klassen doorlopen vier fasen met als doel om een veilige groep te bouwen. Op Kindcentrum De Optimist op het Zeeburgereiland is het proces nu volop gaande. Nikki Terluin (leerkracht groep 7/8 en teamleader tussenbouw & bovenbouw): “Zonder een veilige groep is leren moeilijk. In een veilige klas durven kinderen fouten te maken, initiatief te nemen en zichzelf te laten zien. Groepsvorming is dus geen ‘extraatje’, maar een fundament voor succesvol onderwijs.”
Op het moment van het interview is de tweede week van het schooljaar net ingegaan. Een fase die niet alleen intensief is voor de kinderen, maar ook voor de leerkrachten. Nathalie Vaessen (teamleader middenbouw en leerkracht groep 3/4) vertelt: “Het is nu net Expeditie Robinson in mijn klas. De groep zit namelijk in de stormingfase, waarin kinderen onderling uitzoeken of ze een leider of een volger zijn. Ondertussen moet ik als leerkracht zorgen dat ik de regie houd. Dat doe ik door duidelijk de grenzen aan te geven.”
Nathalie vult aan: “Een positieve groepsdynamiek ontstaat niet vanzelf. Leerlingen moeten elkaar leren kennen, vertrouwen opbouwen en een plek vinden binnen de groep.” Daarom doorlopen klassen tijdens de Gouden Weken vier fases (zie kader). Bij iedere fase horen andere groepsvormende activiteiten. Om hier voldoende ruimte voor te maken, worden op De Optimist tot aan de herfstvakantie alleen de kernvakken (rekenen, spelling, taal, lezen en schrijven) gegeven.
Routines, regels, normen en waarden worden herhaald
Volgens Nikki zijn De Gouden Weken intensief, omdat letterlijk alles weer aan een groep aangeleerd moet worden. “Een veilige klasomgeving begint bij duidelijke routines, ook wel gedragsafspraken, die herhaald en ingeoefend worden tot ze vanzelfsprekend zijn. Dat is intensief, maar betaalt zich later dubbel en dwars uit.”
Een voorbeeld van een routine is bijvoorbeeld hoe een groep rustig de klas inloopt. Nathalie: “Kinderen denken vaak dat het rustig is als ze niet schreeuwen, maar ik wil dat ze ook direct naar hun plek toelopen, gaan zitten en geen vrienden opzoeken die verderop in de klas zitten. Ook is het niet de bedoeling dat kinderen als de les begint met hun pen op tafel roffelen of een zwaardgevecht met deze pennen beginnen. Dat klinkt heel logisch, maar moet afgesproken worden.”
'Ik ben geen vriend van de kinderen, maar hun juf'
Naast routines komen ook normen, waarden en regels veelvuldig aan bod. Nathalie vertelt: “Een valkuil van beginnende leerkrachten is dat ze aardig gevonden willen worden, maar je bent hun juf of meester, niet hun vriend. Juist structuur en grenzen geven veiligheid. Vanuit die basis ontstaat er ruimte voor warmte en vertrouwen. Kinderen hoeven je dus niet altijd aardig te vinden, maar het is wel belangrijk om een band met ze op te bouwen.
Als voorbeeld noemt Nathalie een jongetje in de klas dat ze continue moest aanspreken: ‘Loop niet door de klas, ga op je billen zitten als je werkt etcetara.’ Nathatlie: “Op een gegeven moment dacht ik, nu vindt hij me echt niet meer aardig. Maar juist van hem kreeg ik op het einde van de dag een knuffel en zei hij; ‘ik hou van je.’ Kinderen hebben die structuur juist nodig en vinden het fijn.”
Vijf fasen van groepsvorming
1. Forming (week 1 en 2) In deze fase leren de kinderen elkaar kennen. Ze leren jouw regels kennen en jouw structuur. Deze fase is dus bij uitstek geschikt om te laten zien hoe jij het wil in de groep.
2. Storming (week 3 en 4) De kinderen laten zichzelf wat meer zien: wie is een leider en wie is een volger?
3. Norming (week 5 en 6) De normen, waarden en regels van de groep worden bepaald. De regels die jij hebt aangeboden worden vastgehouden, of er worden andere regels gemaakt.
4. Performing (gedurende het schooljaar) Het maken van de groep is ‘klaar’. De regels, normen en waarden liggen vast en dit is hoe de groep samen doorgaat. Er zijn ongeschreven regels waar iedereen zich aan houdt.
5. Reforming: (einde van het schooljaar)
Het einde van het jaar of periode is in zicht. Dit afscheid geeft weer een nieuwe groepsdynamiek, denk bijvoorbeeld aan het afscheid in groep 8.
Groepsvormende activiteiten: ‘Het ik-kastje’ en ‘Verschillen zijn leuk’
Bij iedere fase horen ook groepsvormende activiteiten. In de formingfase vertellen kinderen elkaar bijvoorbeeld aan de hand van een ik-kastje met persoonlijke spulletjes erin, wie ze zijn. In de performingfase gaat het vooral om opdrachten om als groep samen te werken. Nathalie is enthousiast over de activiteit ‘Verschillen zijn leuk’ die ze net in de stormingfase met haar groep heeft gedaan.
Nathalie: “We bespreken met zijn allen wat kinderen in de klas verschillend maakt. Bijvoorbeeld: haarkleur, hobby’s, lievelingseten, thuistaal, gezin, kleding, geloof. We bespreken dat het goed is dat iedereen uniek is, anders zou het saai zijn. Vervolgens zeg ik: ‘sta op als je van pizza houdt, soms een andere taal spreekt thuis, een broer of zus hebt, goed kan tekenen, groen een mooie kleur vindt.’ Op die manier komen kinderen er ook achter hoeveel ze gemeen hebben. Met deze opdracht willen we aan de kinderen laten zien dat zowel uniek zijn als hetzelfde zijn, goed is.”
Tips voor de Gouden Weken
Op de vraag of Nikki en Nathalie nog tips hebben voor andere leerkrachten zeggen ze allebei dat het belangrijk is om positief te zijn en dat ieder kind zich gezien moet voelen.
Nathalie: “Dit is niet alleen belangrijk tijdens de Gouden Weken maar ook in de rest van het jaar. Als de helft van de klas niet meedoet, maar er is ook een groepje dat rustig werkt, dan geef ik dat groepje een compliment. Die kinderen beginnen dan direct te stralen en de andere kinderen gaan ook vlug rustig zitten. Dat werkt veel beter dan boos worden.”
Nikki: “Ik vind het ook belangrijk dat je voor ieder kind aandacht hebt. Ik heb weleens gehoord van een leerkracht die dagelijks op een briefje bijhield met welk kind hij die dag nog niet had gesproken. Dat waren telkens dezelfde, wat stillere kinderen. Door onze manier van les geven (Dalton/Montessori) rijden wij bij iedereen langs op onze kruk. Aan het begin van de les geef ik ieder kind een handje. Als me opvalt dat een kind verdrietig de klas inloopt dan spreek ik hem of haar later altijd even aan. Deze betrokkenheid maakt je eigen werk veel leuker en zorgt ook jaarrond voor een veilige groep.”
Kijk niet op sociale media
En nog een tip voor andere leerkrachten van Nikki: “Kijk niet te veel op sociale media. Ik zie de laatste tijd steeds vaker leerkrachten die op TikTok berichten plaatsen over de Gouden weken en dan zelf in een lokaal met gouden ballonnen en slingers zitten. Dat ziet er leuk uit, maar dat is niet waar het om draait tijdens deze weken. Een veilige groep is zoveel meer dan dat.”
Interview door:
Elissa Capelle
Vijf tips voor tijdens de Gouden Weken
1. Zorg voor een positieve sfeer in de klas; geef meer complimenten dan negatieve kritiek.
2. Zorg dat iedere leerling zich gezien voelt.
3. Kinderen hoeven je niet altijd aardig te vinden, juist structuur en grenzen geven veiligheid. Wel is het belangrijk om een band met de kinderen op te bouwen.
4. Herhaal en oefen routines (gedragsafspraken) totdat ze vanzelfsprekend zijn. Dat is intensief maar betaalt zich later dubbel en dwars uit.
5. Kijk niet te veel op sociale media. De Gouden weken draaien niet om ‘het mooie plaatje’.
