In gesprek met Tamara Dekker, coördinator thuiszittende leerlingen
Tamara Dekker is bij het Samenwerkingsverband Amsterdam-Diemen coördinator thuiszittende leerlingen. Wat gebeurt er in Amsterdam om schooluitval in het basisonderwijs te voorkomen en uitgevallen leerlingen zo goed mogelijk te begeleiden?
Thuiszittende leerlingen
Een juistere term voor ‘thuiszitters’ is ‘thuiszittende leerlingen’. Dat ze thuiszitten is het resultaat, maar het gaat om kinderen die naar school horen te gaan. Bij het samenwerkingsverband zijn ‘thuiszitters’ leerlingen die langer dan vier weken niet naar school gaan. Via het ondersteuningsteam worden ook kinderen bij Tamara aangemeld die nog gedeeltelijk naar school gaan of die dreigen uit te vallen.
‘Deze leerlingen volgen we ook. We organiseren voor elk kind een vorm van onderwijs. Dit kadert binnen de grotere ambitie van inclusief en passend onderwijs voor ieder kind.’
Diverse redenen
Er zijn meerdere redenen waarom leerlingen thuis komen te zitten. Vaak speelt er een combinatie van factoren. Psychische klachten, allerlei vormen van neurodivergentie, hoogbegaafdheid, ontwikkelingsachterstand, een complexe thuissituatie: dit zijn allemaal mogelijke oorzaken waardoor kinderen het niet volhouden op school en in de klas. Wel vaker leiden deze oorzaken tot gedragsproblemen en weet de school niet wat te doen. Soms is de schoolomgeving niet passend voor het kind. Of er speelt op de achtergrond een conflict met de school en kinderen worden door hun ouders thuis gehouden.
‘We weten dat schooluitval in het basisonderwijs een grote voorspeller vormt voor latere uitval in het voortgezet onderwijs. Goede preventie van schooluitval heeft dus zeker ook langetermijneffecten.’
Signalen en preventie
De meeste kinderen die uitvallen, vertonen op school gedragsproblemen. Maar ook dat geldt niet voor ieder kind. Laatst had Tamara nog contact met een verbaasde ib’er die niet had zien aankomen dat een stil meisje uit zou vallen op school. Ze had er geen idee van dat het meisje met ernstige eetproblemen en angsten worstelde. Als kinderen vaak afwezig zijn, is dat vaak ook een alarmsignaal. Dan is het belangrijk om dit gestructureerd aan te pakken, ook met de ouders.
‘Maak duidelijke afspraken over mogelijke vervolgstappen en blijf in gesprek en in contact met de leerling. De MAZL aanpak, een samenwerking met de JGZ, is bewezen effectief bij kinderen met een hoog verzuim. Ook hier is nauw contact houden dé werkende factor. Collega’s van JGZ geven de trainingen op scholen, wij bieden ze gratis aan.’
Kijken naar wat kan
Tamara pleit ervoor om steeds te zoeken naar de oorzaken van de gedragsproblemen en het verzuim. Verder is het de insteek om zoveel mogelijk op school te proberen om verdere uitval te voorkomen. Tamara’s tip aan scholen is steevast: kijk naar wat wél kan. Een aangepast rooster is bijvoorbeeld altijd beter dan volledige uitval.
‘Ga uit van de mogelijkheden van het kind en wat er kan op school. Vaak kom je al een heel eind met de mogelijkheid van een time-out, een prikkelarm plekje om tot rust te komen, of extra begeleiding.’
Screenen en opvolgen
In eerste instantie zijn de scholen en schoolbesturen aan zet. Tamara screent de scholen op hun zorgplicht: doen ze hun best om passend onderwijs te bieden en verwijzen ze de ouders naar de juiste partners door voor extra begeleiding? Tamara houdt ook bij hoeveel thuiszitters er zijn. Ze checkt wat wordt gedaan om hen weer op school te krijgen. Elke maand heeft Tamara een overleg met Leerplicht. Ook Jeugdbescherming en de Ouder- en Kindadviseurs zijn belangrijke partners. Soms wordt Tamara ook gevraagd om mee te denken bij een gezamenlijk casuïstiekoverleg.
‘Vanuit het samenwerkingsverband zet ik lijnen uit en volg ik de thuiszitters op. Ook met het samenwerkingsverband voortgezet onderwijs overleggen we goed, zodat we de leerlingen ook kunnen ondersteunen bij de overgang naar het voortgezet onderwijs.’
Gezinnen onder druk
Tamara benadrukt het belang van goede samenwerking. Schooluitval is meer dan een schoolprobleem of een probleem van het kind, het is ook een probleem van de omgeving en het gezin. De impact van thuiszittende kinderen is enorm. Ouders van thuiszittende leerlingen krijgen vaak moeite om hun werk te behouden. Relaties kunnen onder enorme druk komen te staan. Vaak is passende hulpverlening een belangrijke sleutel.
‘In het gezin is er vaak van alles aan de hand, dan kan je je niet beperken tot enkel iets doen voor het kind.’
Nauw contact
Nauw contact is belangrijk als een kind nog niet uitgevallen is, zeker met de ouders. En dit nauwe contact blijft ook nodig als leerlingen toch thuis komen te zitten. Ook dan moet je als school signalen blijven geven dat het kind welkom is. En steeds blijft de vraag: wat lukt er wel? Per kind wordt samen met de school en de ouders gezocht naar de meest geschikte ‘tussenoplossing’. In Amsterdam zijn er een aantal partners die aanbod hebben voor kinderen die gedeeltelijk of volledig zijn uitgevallen.
‘Er is een schoolclub voor kinderen die op de wachtlijst staan voor het speciaal onderwijs. En een voorziening die zich richt op kinderen met onder andere angstproblematiek, om hen weer plezier in leren te geven. Er is speciaal aanbod voor hoogbegaafde kinderen. Voor ouders is er het Oudersteunpunt van het samenwerkingsverband’
Samen met jeugdhulp
Gelukkig heeft de gezamenlijke aanpak met jeugdhulp vaak echt resultaat. Zo was er een tienjarig meisje, deze slimme meid kampte met grote angsten en ze bleef steeds vaker thuis, tot ze niet meer naar school ging. Haar ouders waren behoorlijk wanhopig.
‘Via een goede samenwerking kon het meisje uiteindelijk via een speciaal traject vervroegd naar het voortgezet onderwijs. Daar heeft ze haar plekje nu echt gevonden.’
Wat te doen bij langdurige uitval?
Bij langdurige thuiszitters kan een casemanager ingeschakeld worden. Zij bekijkt per casus wat ze kan doen en in sommige gevallen regelt ze een thuisdocent, een gespecialiseerde docent die ook thuis is in begeleiding. Ook bij langdurige uitval blijft het de ambitie dat leerlingen weer naar school kunnen. Het blijft belangrijk om te kijken naar wat voorafging aan de uitval. Welke schoolwisselingen zijn er geweest, wat is er al geprobeerd?
‘De bredere ambitie is inclusief en passend onderwijs voor iedereen. Uiteraard schuurt dat met praktijk van lerarentekorten en wachtlijsten en sinds de coronatijd zijn er ook meer ouders die vrijstellingen aanvragen. Maar als we echt met z’n allen om het kind staan en de handen in elkaar slaan, is veel mogelijk.’
Schotten weghalen en drempels verlagen
Tamara doet haar baan met veel gedrevenheid. Ze vindt het fijn om een vraagbaak voor mensen te zijn en ze geniet van de samenwerking met veel bevlogen mensen. Tamara pleit voor een nog sterke ontschotting en verwevenheid van onderwijs en zorg, daar ligt volgens haar een belangrijke sleutel om het aantal thuiszittende leerlingen in Amsterdam terug te brengen.
‘Mijn eigen gedrevenheid gaat terug naar mijn eigen schoolervaring. Ik zat als kind al in een rolstoel. Mijn vader heeft toen gedaan wat nodig was om mij toch naar school te laten gaan. Hij heeft letterlijk drempels verlaagd. Ook nu verlaag ik drempels – figuurlijk, zodat kinderen weer mee kunnen doen.’
Interview door:
Marie Meeusen
