Informatief verslag & blog over basisonderwijs in Ontario
In veel andere landen bestaat er geen speciaal onderwijs. Daar zijn de scholen per definitie al inclusief. Hoe gaat dat in z’n werk, en wat kunnen we daarvan leren? Vanuit het Samenwerkingsverband Primair Onderwijs Amsterdam Diemen gingen er één onderwijsadviseur en één maatschappelijk deskundige op studiereis naar Canada. De gelukkigen waren Marije Kok en Jorien Boucherie. Zij hielden een blog bij over hun reis, en schreven een informatief verslag om met jullie te delen: zo krijgt iedereen een indruk van de verschillen in onderwijs tussen Nederland en de provincie Ontario in Canada.
Zo ziet inclusief onderwijs in Ontario eruit
Inclusief onderwijs in Ontario
In Canada is het onderwijssysteem provinciaal georganiseerd. Er bestaat geen nationaal ministerie van Onderwijs; alle provincies bepalen hun eigen onderwijsbeleid. In de provincie Ontario is zowel het primair-, als in het voorgezet onderwijs sinds begin jaren ’80 inclusief. Zo bestaat er nauwelijks speciaal onderwijs: alleen dove en blinde leerlingen gaan naar aparte scholen. Het onderwijs in Ontario wordt vormgegeven met de gedachte dat elk kind recht heeft op onderwijs, dat iedereen kan leren en dat ouders leidend zijn in de besluitvorming. Daarbij wordt er veel geïnvesteerd in het coachen van de leerkrachten.Â
Drie onderwijsniveaus
In het onderwijs in Ontario zijn grofweg drie ondersteuningsniveaus. De onderste, meest brede laag, is de ondersteuning voor de hele groep. Dit is wat de leerkracht in de klas doet. De tweede laag is de extra ondersteuning voor een groep leerlingen. De derde laag is individuele ondersteuning. Om te bepalen welke leerlingen extra ondersteuning nodig hebben is er een speciale commissie binnen het bestuur. Dit is de Identification, Placement and Review Committee (IPRC). De leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte krijgen een Individual Education Plan (IEP). Dit plan is dynamisch en wordt steeds bijgeschaafd. Goed om te weten, een IPRC verklaring is voor een school niet noodzakelijk om extra ondersteuning in te zetten.
Twee soorten onderwijs over vijf lagen
In Ontario heb je grofweg twee soorten onderwijs: openbaar en katholiek. Zij hebben elk het inclusief onderwijs anders vormgegeven. Binnen het openbaar onderwijs werken zij met vijf lagen.
De leerling:
- heeft geen aanvullende ondersteuning nodig. Ondersteuning loopt indirect via de leerkracht.
- krijgt extra ondersteuning in de klas.
- krijgt extra ondersteuning buiten de klas.
- zit deeltijd in een speciale klas.Â
- zit voltijd in een speciale klas.Â
Wel of geen speciale klassen
Binnen het openbaar onderwijs zijn er dus wel speciale klassen voor leerlingen die dat echt nodig hebben. Het streven is om binnen elke school deze voorziening te hebben. In de praktijk is dit niet altijd haalbaar. Dan kan er worden gekeken naar een andere school bÃnnen hetzelfde bestuur. Het bestuur blijft áltijd verantwoordelijk voor de leerling.Â
Bij de katholieke schoolbesturen zijn er geen speciale klassen. Hier streven ze ernaar dat álle leerlingen bij elkaar in de klas zitten. Binnen de katholieke besturen en scholen is er veel onderwijsondersteunend personeel. Allereerst heeft elke school een Student Program Support Teacher (SPST). Deze ondersteunt en coacht de leerkrachten en onderwijsassistenten. Ook kan de SPST groepjes leerlingen ondersteunen. De SPST is tevens de schakel tussen de school en het bestuur. De SPST benadert het bestuur wanneer er extra ondersteuning nodig is op school.Â
Aanvullend onderwijsondersteunend personeel
Binnen het bestuur is er nog meer aanvullend onderwijsondersteunend personeel. Denk hierbij aan taalspraakspecialisten, gedragsdeskundigen, ‘mental health & well-being advisors’, enzovoort. Ook hebben de scholen meerdere onderwijsassistenten. Deze worden verdeeld over de scholen, op basis van het aantal leerlingen met een IEP. Deze onderwijsassistenten zijn cruciaal voor het onderwijs en bieden de leerlingen individuele ondersteuning. De voorkeur en insteek gaat altijd naar ondersteuning Ãn de klas. Alleen als het niet anders kan vindt de ondersteuning plaats buiten de klas. De scholen (en de ondersteuning die ze bieden) zijn sterk gericht op onafhankelijkheid en zelfstandigheid. Het doel is dat de leerlingen zo zelfstandig en onafhankelijk mogelijk uitstromen.
Adviezen vanuit ouders, scholen en besturen in Ontario
Tijdens het bezoek aan Ontario hebben we vele adviezen gekregen voor de route naar inclusief onderwijs in Amsterdam en Diemen. Hieronder een paar op een rijtje:Â
- Begin met je ‘champions’: de mensen/scholen die in inclusief onderwijs geloven. Dit werkt als een olievlek, de rest zal volgen.Â
- Durf risico’s te nemen. Maak fouten en leer hiervan.Â
- Maatwerk is essentieel. Het is elke keer opnieuw kijken naar wat de leerling nodig heeft. Dit vraagt flexibiliteit en creativiteit.Â
- Denk niet alles te weten en heb geen vooroordelen. Heb een nieuwsgierige houding.Â
- Regelmatige communicatie tussen ouders en school is essentieel.Â
- De schoolleider moet uitstralen dat hij/zij gelooft in inclusief onderwijs.Â
- Vier de successen, hoe klein ook. Â
- Elke dag nieuwe ronde, nieuwe kansen.Â
- Stap af van het idee dat de leerlingen met ‘speciaal needs’ iets totaal anders nodig hebben.Â
Wat nemen wij mee naar Amsterdam en Diemen?
- Wij hebben het systeem in Ontario als een vriendelijker schoolsysteem dan in Nederland ervaren. De leerlingen en ouders voelen zich heel welkom. Â
- Daarbij zijn ouders leidend en worden echt gezien als expert. Er worden geen beslissingen genomen als ouders hier niet achter staan. Â
- De nadruk op de scholen en in de plannen ligt op de sterke kanten, interesses en persoonlijke leerdoelen van de leerlingen. Â
- Inclusiviteit geldt op alle gebieden: leren, gedrag, gender, afkomst, religie, seksuele oriëntatie, etc. Â
- De wetenschap toont ons dat inclusief onderwijs een positief effect heeft op álle leerlingen. Leerlingen mét een extra ondersteuningsbehoefte en leerlingen zonder. Het geeft de leerlingen een eerlijke representatie van de maatschappij en creëert empathie, betrokkenheid en hulpvaardigheid. Â
- Inclusief onderwijs is een gedeelde verantwoordelijkheid. Je doet het met elkaar. Â
- Door inclusief onderwijs is er geen ‘plan B’. Dit maakt dat iedereen zich welkom voelt en dat iedereen blijft zoeken naar mogelijkheden.Â
Knelpunten van inclusief onderwijs in Ontario
Er zijn ook knelpunten en kanttekeningen te maken bij inclusief onderwijs. Ook in Ontario kampen ze bijvoorbeeld met personeelstekort en wachtlijsten. De scholen moeten soms wachten totdat de extra ondersteuning vanuit het bestuur kan starten. Verder is ook in Ontario een toename in gedragsproblemen zichtbaar. Ook vragen wij ons soms af of dit systeem haalbaar is voor alle leerlingen. Wordt op deze manier het maximale uit de leerlingen gehaald? En wat voor invloed heeft het systeem op de schoolresultaten? Â
Wat ons betreft hebben de katholieke schoolbesturen nog stappen te zetten in inclusiviteit bij het personeel. Zo mag je geen leerkracht zijn op een katholieke school wanneer je niet bent gedoopt. Tot slot is het ons opgevallen dat kinderen veel ondersteuning kunnen krijgen binnen het onderwijs, maar dat er nauwelijks een vangnet is voor hierna. Er zijn grote wachtlijsten binnen de zorg: wachtlijst voor begeleid wonen is 20 jaar, inschrijven kan vanaf 18 jaar. Een zichtbaar resultaat hiervan is de grote hoeveelheid daklozen en verslaafden op straat. Â
Tot slot
We doen het zo gek nog niet in Amsterdam en Diemen. Met onze ambities in het ondersteuningsplan en de stappen die we zetten met Garage 2020 hebben we een heel goede eerste stap gezet. Â
Blog - de reis van dag tot dag
vrijdag 27 oktober
Even voorstellen: Marije & Jorien
‘Wij zijn Jorien Boucherie en Marije Kok. Wij werken bij het Samenwerkingsverband Primair Onderwijs Amsterdam Diemen. Jorien is werkzaam als maatschappelijk deskundige en Marije als onderwijsadviseur.’
‘Binnen het samenwerkingsverband hebben we meerdere ambities opgenomen in ons ondersteuningsplan, één daarvan is dat we willen bouwen aan inclusiever onderwijs. We hebben onszelf als doel gesteld om in 2025 in elke wijk een inclusief initiatief te hebben. Hiervoor is dit schooljaar een project gestart onder leiding van Garage 2020.’
Marije Kok,
onderwijsadviseur
‘Omdat we graag willen leren van hoe andere landen inclusief onderwijs vormgeven, reizen wij op 28 oktober 2023 af naar Canada. Hier zullen wij een week in de provincie Ontario verblijven, waar ze al jaren inclusief onderwijs hebben. We zullen hier onder andere scholen bezoeken, workshops volgen en in gesprek gaan met het Ministry of Education. De kennis en indrukken die wij in onze reis opdoen, nemen wij graag mee terug naar Amsterdam en Diemen. In deze blog houden we jullie op de hoogte van onze reis.’
Jorien Boucherie,
maatschappelijk deskundige
Bezoek aan het Ministry of Education
‘Vandaag hebben we een bezoek gebracht aan het Ministry of Education in Toronto. Dit ministerie is voor de gehele provincie Ontario. We hebben informatie gekregen over het onderwijssysteem in de provincie. Er zijn geen aparte scholen voor SBO en SO. Alles is in één gebouw en het bestuur is verantwoordelijk voor het bieden van passend onderwijs.’
‘Wat ons erg is bijgebleven is de mindset hier. Elk kind heeft recht op onderwijs en de beslissingen worden sámen met ouders genomen. Het onderwijssysteem wordt aangepast aan het kind en nÃét andersom. Wat wij meenemen is de focus op de sterke kanten leggen van de leerlingen. Want alleen onze sterke kanten stellen ons in staat om te groeien.
maandag 30 oktober
woensdag 1 november
Op bezoek bij een schoolbestuur
‘We startten op het bestuur Hamilton-Wentworth Catholic School Board. Hier hebben we informatie gekregen over hoe zij het inclusieve onderwijs vormgeven. Zo is er veel onderwijsondersteunend personeel in huis – denk aan een logopedist, onderwijsassistent, gedragsspecialist ABA, sociaal werk, job coaches, etc. Ook is er een intensieve samenwerking met ouders. Vervolgens zijn we in kleine groepjes uiteen gegaan en hebben we twee katholieke basisscholen bezocht.’
‘Het is belangrijk om stil te staan bij wat we mee terug nemen na deze reis. Na dag één is al duidelijk dat we de visie dat elk kind welkom is en er voor hem of haar ondersteuning wordt gezocht meenemen naar Amsterdam en Diemen. Het was mooi om te zien dat alle leerlingen op één school zitten en elkaar helpen. Wat wij ook hebben gezien is dat Canada met dezelfde moeilijkheden worstelt. Toename in gedragsproblemen, gevolgen van Covid bij met name jonge kinderen en de puzzel om de passende ondersteuning te bieden. Ook hier zijn er wachtlijsten. Wel staat elk personeelslid, elke leerkracht, elke onderwijsassistent er met de mooie visie om elk kind onderwijs te bieden.’
De wetenschap voor inclusief onderwijs
‘Vandaag waren we te gast bij het London District Catholic School Board. We hebben uitleg gekregen over hoe ze binnen dit bestuur het inclusieve onderwijs vormgeven. Vervolgens gaf Jacqueline Specht, van het Canadian Research Centre on Inclusive Education, een inspirerende presentatie. Zij vertelt dat vanuit onderzoek naar voren komt dat inclusief onderwijs een positief effect op álle leerlingen heeft. Ze ging in op de wetenschappelijke grond voor inclusief onderwijs.
Ook tipte ze Shelley Moore. Die vertelt in korte filmpjes op een laagdrempelige manier over inclusief onderwijs. Zo ook in het filmpje hieronder.’
‘De dag is afgesloten met een panelgesprek met vier ouders – zowel van kinderen met als zonder ondersteuningsbehoeften – over hun ervaring met inclusief onderwijs. Wat wij meenemen zijn de ontroerende verhalen van deze ouders.
Zo vertelde één ouder over haar zoon met autisme, William, die moeite heeft met omgaan met prikkels. William rondde zijn basisschoolperiode af, maar samen met zijn medeleerlingen de diploma-uitreiking meemaken was voor hem geen optie. Op de basisschool lopen namelijk alle leerlingen die hun diploma halen door de gang. Ze worden dan uitgezwaaid door alle leerlingen en leerkrachten. Dit gaat gepaard met veel muziek en veel juichende mensen. Voor William was dat niet haalbaar vanwege de harde geluiden. Om hem ook zijn diploma te laten ophalen, net als alle andere leerlingen, hebben ze voor hem de uitreiking aangepast. William mocht als eerste door de gang lopen. De muziek was uit en in plaats van hard juichen, gaf iedereen hem een high five of zwaaide hem uit. Zo kon William dezelfde ervaring hebben als alle leerlingen en zijn diploma ophalen.
Het werd ons duidelijk dat je risico’s moet nemen in de stap naar inclusief onderwijs. Het zal met vallen en opstaan gaan, maar daar leer je van!’
donderdag 2 november
vrijdag 3 november
Op bezoek bij een basisschool
‘Vandaag hebben we in de ochtend een bezoek gebracht aan een basisschool. Hier kregen we een presentatie van de directie, een leerkracht en drie leerlingen. In de middag kregen we bij het bestuur de gelegenheid om verschillende medewerkers binnen het onderwijs te spreken. Bijvoorbeeld een directeur, onderwijsassistent en gedragsspecialisten.’
‘Wat we meenemen naar Amsterdam en Diemen is dat je de weg richting inclusief onderwijs moet beginnen met, zoals zij het noemden, de kampioenen. De mensen die gemotiveerd zijn en geloven in inclusiever onderwijs.’
