Blog van IB’er Eric Lieverst
Werken als zorgcoördinator voelt soms als curator zijn in een bijzonder museum. Alleen hangen er geen onbetaalbare schilderijen aan de muur; de kunst loopt hier rond, praat, botst en groeit. Elk kind is een kunstwerk in wording, met eigen kleuren, vormen en verhalen.
Ontwikkelen en leren gaat ook over wie je bent als burger. Burgerschap is bij ons geen strak omlijnd schilderij, maar een groot gezamenlijk canvas waar elke dag aan gewerkt wordt—een gesamtkunstwerk waar iedereen aan bijdraagt.
Ontwikkelmoment
Laatst was er een ontwikkelmoment in de klas. Tijdens een creatieve opdracht maakten leerlingen een “wie ben ik”-kunstwerk: collages over hun achtergrond. Altijd mooi om te zien hoe kinderen naar zichzelf kijken. Tot een leerling zei: “Waarom heb jij dat erbij? Dat is best raar!” En daar gebeurde iets. De leerling trok zich terug, alsof er iets uit haar kunstwerk werd ‘weggegumd’.
Ik ging het gesprek aan, niet om het meteen op te lossen, maar om te begrijpen wat erachter zat. Daarbij gebruikte ik een aanpak waar we op school steeds meer mee werken: Visual Thinking Strategies (VTS). Geen snelle oordelen, maar samen kijken, denken en betekenis geven en gebruikte de basisvraag: “Wat gebeurt hier?”
Voorzichtig kwamen er reacties op gang door het gesprek met elkaar te voeren. De betrokken leerlingen gingen beter kijken (“waaraan kan je dat zien?”), preciezer formuleren.
Langzaam verschoof het gesprek. Van “raar” naar “anders”, van oordeel naar nieuwsgierigheid. De leerling die zich eerst terugtrok, vertelde waarom ze juist dát beeld had gekozen. De anderen luisterden, stelden vragen. Er ontstond ruimte. Geen groot drama, geen heftige emoties, maar wel groei en erkenning.
Dát is burgerschap in de praktijk: leren dat hun eigen perspectief niet het enige is, dat verschillen geen fouten zijn maar toevoegingen, en dat goed kijken en luisteren je dichter bij elkaar brengt.
De vraag ‘Wat gebeurt hier?’ als hulpmiddel
Als school zijn we hierin volop in ontwikkeling. Door dezelfde taal te gebruiken, “Wat gebeurt hier?” ontstaat er iets bijzonders. De kracht van die vraag merk je pas als je hem vaker gebruikt. En dat kan overal: bij een conflict, een les begrijpend lezen, muziek. Het wordt een hulpmiddel om burgerschap vorm te geven. Leerlingen leren hun mening te vormen en te onderbouwen, én open te staan voor die van een ander, zonder dat iemand meteen ‘gelijk’ hoeft te hebben. Ook voor leerkrachten biedt het houvast: een vaste structuur en een gezamenlijke aanpak.
Burgerschap is als een palet vol kleuren dat steeds verandert. Het is divers, nooit hetzelfde, en juist daardoor rijk en betekenisvol. Je kunt het eigenlijk niet vastleggen; het ontstaat in interactie, al heeft het soms wel richting nodig. Dat brengt ook uitdagingen met zich mee. Verschillende achtergronden en normen kunnen schuren. Kinderen en ouders begrijpen elkaar niet altijd meteen. En eerlijk is eerlijk: niet elk kunstwerk wordt direct gewaardeerd.
Kijken met andere ogen
Daar ligt een belangrijke rol voor ons als school. Om te helpen kijken met andere ogen. Om gesprekken te begeleiden waarin ruimte is voor verschil, maar ook duidelijkheid over wat we samen belangrijk vinden: respect, veiligheid en verbinding. Soms voelt het als werken aan een kunstwerk dat nooit af is. En misschien is dat precies de bedoeling. Want juist in het blijven kijken, bevragen en betekenis geven ontstaat iets waardevols: een gemeenschap waarin iedereen zichtbaar mag zijn.
Eric Lieverst is opgeleid als Montessori-leerkracht en heeft jaren voor de klas gestaan, vanaf 2007 is hij IB’er.
Sinds 2022 werkt hij op de Cornelis Vrijschool in Amsterdam-Zuid; een Eenpitter die in 1898 werd opgericht door de onderwijsvernieuwer Cornelis Vrij. De vakken tekenen, handvaardigheid en lichamelijke opvoeding zijn de spil in het dagelijkse rooster van de school; ‘leren met hoofd, hart en handen’.
