meertalig hoogbegaafd header

‘Meertalige en (hoog)begaafde kinderen herkennen en begeleiden?’

Meertaligheid en kenmerking van hoogbegaafdheid

Annelies de Muijnck is onderwijsadviseur, schoolpsycholoog en begaafdheidspecialist. Ze wordt blij van de koppeling tussen onderzoek en de praktijk en adviseert vanuit het ABC in Amsterdam scholen en schoolbesturen. Ook is ze betrokken bij het bovenschoolse Day a Week School-programma, waarbij cognitief talentvolle leerlingen samen met ontwikkelingsgelijken een dag per week passend en uitdagend onderwijs krijgen. Annelies verdiepte zich de afgelopen jaren in meertalige kinderen met kenmerken van (hoog)begaafdheid. Hoe herken je als onderwijsprofessional deze kinderen en hoe bied je hen de beste begeleiding? Annelies vertelt er graag over.

Meertalige kinderen in Amsterdam

Na haar studie orthopedagogiek voltooide Annelies een postdoc schoolpsychologie. De stage bij het Advies- en BegeleidingsCentrum (ABC) voor het onderwijs beviel haar zestien jaar geleden zo goed dat ze nooit meer wegging. In de loop van haar carrière groeide haar interesse voor kinderen met een cognitief talent. Tijdens de RITHA/ECHA-opleiding in Nijmegen werd ze benieuwd naar meertalige kinderen die (hoog)begaafd zijn, omdat er in het diverse Amsterdam veel meertalige kinderen naar school gaan.

‘Ik legde contact met collega’s die expertise hebben op het vlak van het jonge kind en van meertaligheid. Deze gesprekken en literatuuronderzoek vormden de basis voor mijn kennis over de combinatie van (hoog)begaafdheid en meertaligheid. Het is inspirerend om onderzoek te doen en na te denken over andere manieren van lesgeven en aanbieden van vaardigheden die goed aansluiten bij deze groep kinderen, die in Amsterdam aanzienlijk is.’

meertalig hoogbegaafd tussenfoto1
meertalig hoogbegaafd tussenfoto2

(Hoog)begaafdheid

Of de ‘hoog’ er nu bij staat of niet, we praten in dit interview over dezelfde kinderen: kinderen met een cognitief talent die meer uitdaging nodig hebben en die floreren als dit cognitief talent zowel thuis als op school gezien en uitgedaagd wordt. Als ze op niveau uitgedaagd worden, leren ze wat het betekent om gemotiveerd te zijn en een leerproces aan te gaan. Als de match met het onderwijsaanbod ontbreekt, kan dit tot grote problemen op allerlei gebieden leiden. Annelies wil voorbij het gehanteerde label naar de uniciteit van elk kind en zijn of haar leerervaringen kijken.

‘Rond de term ‘hoogbegaafdheid’ bestaan veel stigma’s. Bij het ABC gebruiken we het minder zwaar beladen ‘begaafd’. Dat ons onderwijssysteem gericht is op het gemiddelde kind zie je onder andere terug in de onderwijsmethodes en het leerjarensysteem. Dit gemiddelde volstaat niet voor begaafde kinderen. Ze wijken af van de norm én verschillen onderling van elkaar. Bij elk kind is het de vraag hoe het cognitieve talent zich uit en wat dit betekent voor het passende onderwijsaanbod dat nodig is voor het kind om zich optimaal te ontwikkelen. Deze vraag speelt helemaal bij meertalige kinderen.’

Signaleren van cognitief talent bij meertalige kinderen

Een cognitief talent is makkelijker te signaleren bij kinderen die de taal die in de klas gesproken wordt goed beheersen. Ook voor de bovenschoolse Day a Week School worden kinderen voorgedragen die vloeiend meerdere talen spreken en makkelijk taalgrapjes maken. Het is lastiger wanneer kinderen het Nederlands minder goed beheersen. Maar (hoog)begaafdheid kan zich op heel veel manieren uiten. Zo kunnen kinderen opvallen door een sterke creativiteit, een goed ontwikkeld oplossingsvermogen en een snelle ontwikkeling wanneer ze iets nieuws uitgelegd krijgen. Bij meertalige kinderen is het daarom extra belangrijk om ook niet-talig te signaleren, goed te observeren en visueel te communiceren en uit te dagen.

‘Sta ook open voor wat de ouders over hun kind vertellen, over de vroege (taal)ontwikkeling, de bagage, successen en frustraties, de leerervaringen tot nu toe.’

De leeuw is ontsnapt, wat nu?

Je kan als leerkracht denkactiviteiten inzetten waarbij je afbeeldingen aanreikt, samen tekent of bouwt of op andere, niet-talige manieren aanzet tot denken. Zo krijg je zicht op de meertalige kinderen die vlot een beroep doen op hun denkvermogen, waarbij ze snel verbanden leggen en bij vraagstukken met een stortvloed aan oplossingen komen. Met venndiagrammen, die op elk niveau in te zetten zijn, kan je vragen naar verschillen en overeenkomsten tussen voorwerpen of abstractere concepten. Je kan het meertalige kind dat het Nederlands nog niet zo goed beheerst ook denkspellen aanreiken of denksleutels met visuele ondersteuning.

‘Nodig de kinderen uit om na te denken over een oplossing voor een probleem en sluit aan bij de belevingswereld. De leeuw is ontsnapt, wat moeten we doen? Wat zou er gebeuren als het altijd dertig graden is? Begeleid de gesprekken op een enthousiaste en faciliterende manier en kijk wat er uit de kinderen zelf komt. Geef ruimte en zet mimiek en gebaren in. Een helpende didactiek hierbij is die van taaldenkgesprekken.’

meertalig hoogbegaafd tussenfoto4

Stap voor stap loslaten

Kinderen kunnen pas iets laten zien als ze daartoe uitgenodigd worden. Ook vaardigheden leer je pas als je de kans krijgt om ermee te oefenen. Zeker bij kinderen die thuis geen Nederlands spreken of amper uitgedaagd worden, is het belangrijk om voldoende ondersteuning te bieden. Je kan het kind ruimte geven om ook niet-talig te communiceren bij verschillende soorten lessen. Zo kan je kaartjes met bepaalde woorden aanreiken bij een opdracht en het gebruik hiervan stilaan afbouwen.

‘Scaffolding’ is een stimulerende manier, waarbij je het leerproces in de steigers zet en de ondersteuning in stapjes steeds meer afbouwt. Ook correct herhalen wat het kind zei, zonder de fout te beklemtonen, hoort hierbij. Of zeg voor hoe je met standaard werkwoorden en uitdrukkingen je denkprocessen en meningen uit: ‘ik vind’, ‘ik denk dat’, enzovoort.’

Cultuursensitief lesgeven

Bij meertalige kinderen is het belangrijk om ze als leerkracht cultuursensitief te benaderen. Dat betekent dat je als leerkracht, bewust van je eigen normen en gewoontes, openheid toont naar culturele gebruiken van de leerlingen, met oog voor de verschillen én overeenkomsten. Kinderen vinden het vaak heel fijn om iets over hun eigen cultuur te vertellen of iets mee te nemen.

‘Je kan het lokaal aankleden met voorwerpen die de kinderen meebrengen. Met een vaas uit China op tafel naast een Marokkaans kopje en een Mexicaans kleed aan de muur creëer je een sociaal-culturele omgeving die voor alle kinderen herkenbare elementen heeft. Zo voelen ze dat ze er mogen zijn. Dat gevoel zorgt voor veiligheid, dé basis om te kunnen leren.’

Het is belangrijk dat er geen taboe rust op het gebruik van de moedertaal. Kinderen met een cognitief talent kunnen helemaal tot hun recht komen als hun meertaligheid als verrijkend wordt gezien. Je kan vragen om verschillende talen met elkaar te vergelijken en activiteiten inzetten waarbij de thuistalen worden ingezet.

‘Als kinderen het Nederlands nog niet helemaal beheersen, kan je ze koppelen aan een taalmaatje dat het Nederlands al beter beheerst. Op school iemand hebben om je eigen taal mee te spreken kan ook heel fijn zijn en bijdragen aan het thuisgevoel op school.’

meertalig hoogbegaafd tussenfoto3

Interview door:
Marie Meeusen

Dit artikel delen

Reacties

Leave a Response

Geef een reactie

Gerelateerde artikelen

Back to top