‘Structurele betrokkenheid vereist constant aftasten’
Op internationale scholen wordt geen speciaal onderwijs gegeven, terwijl er wel een groep kinderen met een internationale achtergrond is die speciaal onderwijs nodig heeft. Daarom startte op de Amsterdam International Community School (AICS) het Fireflies-programma, met drie groepen in het primair onderwijs en sinds dit jaar ook een eerste groep in het voortgezet onderwijs. Projectleider Myrthe Van Vliet en adviseur Traudie Maas vertellen vol vuur over Fireflies.
Hart voor speciaal onderwijs
Traudie Maas werkt ondertussen al vijftien jaar voor Stichting Kolom. Ze werkte voordien op een school in Osdorp voor zeer moeilijk lerende kinderen en noemt deze ervaring een ‘leerzame cultuurshock die je iedereen gunt’. Na een sabbatical werd haar duidelijk dat ze wilde blijven werken met speciale kinderen. Myrthe Van Vliet heeft een internationale CV én een hart voor speciaal onderwijs.
Myrthe – ‘Toen de coronapandemie uitbrak, woonde ik met mijn man in een te klein Londens flatje. Ik coördineerde het speciale onderwijs op een reguliere school. De Fireflies-vacature kwam voorbij en besloot ik toe te happen. We verhuisden naar mijn geboorteland.’
In primair en voortgezet onderwijs
Beide vrouwen werken vanuit het Expertise Centrum van Stichting Kolom voor het Fireflies-programma op de Amsterdam International Community School (AICS). Myrthe is projectleider en Traudie is adviseur. Myrthe doet ook promotieonderzoek naar inclusief onderwijs en Traudie werkt daarnaast bij de interne onderzoeksteams kwaliteit van Stichting Kolom. De Fireflies-groepen groeien gestaag.
Traudie – ‘Ondertussen hebben we vier groepen in het primaire onderwijs. Sinds dit jaar is er ook een in het voortgezet onderwijs. Er zijn meer jongens dan meisjes in de groepen. Daar zijn meerdere verklaringen voor. Het is in ieder geval nog altijd zo dat ADHD en autisme sneller ontdekt worden bij jongens.’
Leerkracht en onderwijsassistent
In de twee onderbouwgroepen kunnen maximaal tien kinderen terecht, in de groep voor de kinderen van midden- en bovenbouw ligt de grens op twaalf kinderen. Daarnaast is er in het primair onderwijs nog een kleine groepje voor de kinderen met een flinke ontwikkelingsachterstand, vaak met daarbij autisme of een sensorische prikkelverwerkingsstoornis. In alle groepen, ook in het nieuwe groepje in het voortgezet onderwijs, is het uitgangspunt dat de kinderen vijf dagen per week naar school gaan. Naast een leerkracht is er fulltime een onderwijsassistent in het lokaal aanwezig. Waar mogelijk draaien de Fireflies-leerlingen op vaste momenten mee in het Engelstalige reguliere onderwijs.
Myrthe – ‘De kinderen uit de kleine groep proberen we soms mee te laten doen in een grotere Fireflies-groep. Voor sommige kinderen zijn momenten van sociale inclusie het meest belangrijk en ook haalbaar, zoals samen lunchen, buiten spelen of bij een viering aanwezig zijn. Andere leerlingen volgen lessen mee met de andere groep. Een goede samenwerking met de reguliere leerkrachten is in ieder geval nodig.’
Groepsaanpak
In Angelsaksische landen wordt speciaal onderwijs 1-op-1 vormgegeven of staan vijf volwassenen voor een groep van negen kinderen. Het Fireflies-programma is een groepsaanpak met oog voor individuele ondersteuningsbehoeften, waarbij steeds gekeken wordt naar wat mogelijk is. Kinderen krijgen de kans om te tonen wat ze kunnen. Het uitgangspunt is wel dat leerlingen mee kunnen draaien in de groep zonder constante 1-op-1 begeleiding. In een groep kunnen functioneren is heel belangrijk om de zelfstandigheid en zelfredzaamheid van leerlingen te vergroten. Als blijkt dat ouders heel andere verwachtingen hebben, gaan Traudie en Myrthe met ze in gesprek. Ze bieden duidelijkheid en vragen in ruil ook om vertrouwen in de Fireflies-aanpak.
Myrthe – ‘In Engeland voerde ik nooit gesprekken over uitstroomprofielen. Cultuurverschillen zijn er dus ook in het reguliere onderwijs. Iedereen heeft een andere achtergrond en ideeën over hoe het hoort. Wij kunnen als Nederlander niet zomaar zeggen: zo doen we het nu eenmaal.’
Vertaalslag van leerlijnen
Het onderwijs van Fireflies richt zich op zo’n specifieke doelgroep dat geen enkel algemeen curriculum leidend kan zijn. Dus Myrthe en Traudie maken samen een vertaalslag en kiezen voor bruikbare bouwstenen die ze combineren. De CED-leerlijnen uit het speciaal onderwijs hebben ze naar het Engels vertaald. En het Primary Years Programma (PYP) dat op de AICS gebruikt wordt, vormt ook voor het Fireflies-programma een kader, aangepast voor kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte.
Traudie – ‘Inquiry based learning vormt de basis van het onderwijs op de AICS. Bij deze leerlinggerichte aanpak stellen leerlingen vragen en gaan ze met onderzoek op zoek naar antwoorden. Uiteraard vergt deze insteek flink wat aanpassing voor de Fireflies-kinderen. We prikkelen hun nieuwsgierigheid en wil om te leren.’
Ondersteuningsbehoeften
De ondersteuningsbehoeften zijn voor elke leerlingen anders. De ene leerling krijgt visuele ondersteuning, terwijl een ander kind extra tijd nodig heeft om aan een nieuwe taak te beginnen. Waar mogelijk wordt de ondersteuning geïntegreerd in de groepsaanpak. Soms maakt wat extra individuele aandacht een wereld van verschil. Myrthe benadrukt dat inclusief onderwijs altijd veel meer betekent dan samen in dezelfde ruimte zijn. Het is belangrijk dat de leerkrachten hun kinderen goed in beeld hebben, zodat ze weten wat ze nodig hebben. Dat kan een uitgetekend dagschema op het tafeltje zijn, of een extra gesprekje in de ochtend. En soms betekent het ook samenwerken met andere professionals.
Myrthe – ‘Voor de Fireflies-kinderen is er op school ergo- en fysiotherapie mogelijk én logopedie. Deze specialisten worden betaald via de zorgverzekering van de ouders en ze bieden soms ook begeleiding in de klas.’Â
Arrangementen
Op de beide grote campussen van de AICS wordt inmiddels het Fireflies-programma aangeboden. Drie jaar geleden begon Myrthe met één leerling. Ondertussen zijn er zo’n vijfendertig kinderen bij het Fireflies-programma. De financiering wordt vooralsnog geregeld via arrangementen.
Traudie – ‘De toelaatbaarheidsverklaring die voor Nederlandstalig speciaal onderwijs nodig is, is bij ons een arrangement met het samenwerkingsverband. Het wederzijdse vertrouwen is groot en we bekijken samen eenvoudigere vormen van financiering.’
Veel overleggen
Myrthe en Traudie werken in een prettig team. Van personeelstekorten heeft Fireflies vooralsnog geen last, een voordeel van kunnen vissen uit een internationale vijver van professionals. Alle leerkrachten en begeleiders hebben werkervaring met speciale kinderen. Op dit moment werken Traudie en Myrthe nog op het AICS. Maar de insteek is dat de collega’s van de AICS het programma binnenkort zelf gaan geven.
Myrthe – ‘Met het aanbod in het voortgezet onderwijs, voeren we volop gesprekken met nationale en internationale samenwerkingspartners over wat in de toekomst mogelijk is: dagbesteding, tewerkstelling met wekelijkse begeleiding met certificaten? Zeker als kinderen uit Nederland verhuizen, is deze vraag niet evident.’
Verhoogd werkplezier en gedeelde wens
Myrthe startte in haar eentje met het opzetten van het Fireflies-programma. Ze merkt nu wel hoe fijn het is om een sparringpartner te hebben, haar werkplezier is aanzienlijk hoger. Ze delen dezelfde wens: dat zoveel mogelijk leerlingen een fijne schooltijd hebben, waarin ze worden gewaardeerd worden voor wie ze zijn en hun talenten tot bloei kunnen komen. Myrthe en Traudie doen er alles aan om samenwerkingen op te zoeken met andere scholen en organisaties. Hun verschillende karakters vullen elkaar af en toe mooi aan.
Traudie – ‘Myrthe proeft de cultuurverschillen beter, door haar internationale achtergrond. Ik ben wat meer van er met de botte bijl ingaan. Samen komen we in het waardevolle midden uit.’
Interview door:
Marie Meeusen
